Πώς να ακούσεις όλους τους μαθητές ταυτόχρονα

Θέλω η τάξη μου να μοιάζει όσο γίνεται περισσότερο με τη ζωή και λιγότερο με μια ουρά αναμονής, όπου ο ένας μιλάει, οι υπόλοιποι περιμένουν και ο χρόνος κυλάει αργά μέχρι να έρθει η σειρά του επόμενου. Κάθε φορά που βλέπω 10 – ή και περισσότερα, δεν έχει σημασία – παιδιά να κάθονται ακίνητα περιμένοντας να πουν μία μόνο λέξη, ενώ τα υπόλοιπα δεν κάνουν απολύτως τίποτα, το μυαλό μου ταξιδεύει αμέσως έξω από την πόρτα της τάξης, εκεί όπου ο πραγματικός κόσμος λειτουργεί με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο.

Σ’ ένα εστιατόριο, για παράδειγμα, κανείς δεν περιμένει να ολοκληρώσει ο ένας για να ξεκινήσει ο επόμενος. Την ίδια στιγμή, κάποιος κόβει το φαγητό του, κάποιος γελάει με μια ιστορία, κάποιος γεμίζει τα ποτήρια της παρέας, κάποιος κοιτάζει αφηρημένα έξω από το παράθυρο, κάποιος σηκώνεται για να χαιρετήσει έναν φίλο που μόλις μπήκε και κάποιος άλλος παραγγέλνει επιδόρπιο. Όλοι κάνουν κάτι διαφορετικό, όλοι βρίσκονται στο ίδιο μέρος και όμως όλοι συμμετέχουν στην ίδια εμπειρία.

Κάπως έτσι φαντάζομαι και την τάξη. Όχι σαν μια στρατιωτική παρέλαση όπου όλα τα βήματα πρέπει να είναι πανομοιότυπα, αλλά σαν μια ορχήστρα τζαζ, όπου πολλοί διαφορετικοί ήχοι συνυπάρχουν, αλληλεπιδρούν, αφήνουν χώρο ο ένας στον άλλον και τελικά δημιουργούν κάτι πολύ πιο ζωντανό από μια μοναδική μελωδία που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.

Μερικές φορές λέω στα παιδιά:

— Όταν μετρήσω μέχρι το τρία, πείτε μου όλοι μαζί το όνομά σας.

Για λίγα δευτερόλεπτα επικρατεί ένας μικρός δημιουργικός χαμός και αυτό ακριβώς είναι που μου αρέσει. Άλλες φορές συνεχίζω. Και ρωτάω ό,τι θέλω. Γενικό ή ειδικό. Το θέμα είναι ότι παίρνω ταυτόχρονες απαντήσεις. Μπορώ να κινούμαι ανάμεσά στους και να ακούω συγκεκριμένες ή να απομακρύνομαι και να ακούω τις λέξεις μπλεγμένες μεταξύ τους. Ανάλογα το πλάνο μου πάντα. Αν θέλω να τους ζεστάνω, θα ρωτήσω πού μένουν, τι τους αρέσει να τρώνε, το αγαπημένο τους χρώμα ή μπορώ να τους ρωτήσω…

-Αν ήσουν ζώο, ποιο ζώο θα ήσουν;

Κι αφού απαντούσαν χορωδιακά, θα τους έλεγα…

-Δείξτε μου πώς κινείται στον χώρο αυτό το ζώο. Κι όλοι θα άρχισαν να μιμούνται τα ζώα, τις κινήσεις και τους ήχους τους, τις συνήθειές τους. Κι αν δεν υπάρχει χώρος για τέτοια χλίδα θα μου πεις; Ε, τότε, θα τους έλεγα να μείνουν ακίνητοι σαν αγάλματα, στη στάση που χαρακτηρίζει το ζώο που διάλεξαν.

Φανταστείτε τώρα πως κάνουμε ΚΕΙΜΕΝΟ. Και θέλουμε κάτι πιο άναρχο, κάτι να μας ξυπνήσει. Θα ρωτήσω λοιπόν..

• Όταν πω τρία, πείτε μου όλοι μαζί ένα ζώο που υπήρχε στο κείμενο.
  

• Πείτε μου μία λέξη από το κείμενο που θεωρείτε ότι είναι η πιο σημαντική.
  

• Διαλέξτε έναν χαρακτήρα από το κείμενο. (Τον διαλέγουν σιωπηλά.) Όταν πω 3, πείτε μου όλοι μαζί πώς νιώθει.
  

Να πούμε και λίγη ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ;

— Tell me an animal bigger than a dog. (Comparatives)

— Tell me one thing you will do if it rains. (First Conditional)

— Tell me one country you have visited. (Present Perfect)

— Tell me something you do every day. (Present Simple)

Μην κολλάτε όμως στα συγκεκριμένα παραδείγματα. Οι ερωτήσεις αυτές είναι απλώς η αφορμή, ένα μικρό παράθυρο προς έναν τρόπο διδασκαλίας που μπορεί να πάρει χίλιες διαφορετικές μορφές. Το θέμα δεν είναι αν θα ρωτήσουμε για ζώα, φαγητά ή επαγγέλματα. Το θέμα είναι ότι κάθε παιδί καλείται να φέρει κάτι δικό του μέσα στην τάξη, μια σκέψη, μια προτίμηση, μια ανάμνηση, μια επιθυμία, μια ιδέα που δεν είναι ίδια με του διπλανού του.

Βέβαια, υπάρχουν στιγμές που δεν θέλω να ακούσω μόνο τον παλμό της τάξης αλλά και τη σκέψη του κάθε παιδιού ξεχωριστά. Τότε η ίδια ακριβώς ιδέα αλλάζει απλώς μορφή. Αντί για φωνές, εμφανίζονται πινακάκια. Κάνω την ίδια ερώτηση, δίνω λίγο χρόνο για σκέψη και, όταν μετρήσω μέχρι το τρία, 10 διαφορετικές απαντήσεις σηκώνονται ταυτόχρονα στον αέρα. Για λίγα δευτερόλεπτα μπορώ να δω μπροστά μου ολόκληρο το τοπίο της τάξης. Όχι μόνο ποιος βρήκε μια σωστή απάντηση, αλλά πώς σκέφτηκε ο καθένας, τι πρόσεξε, τι θυμήθηκε, τι συνέδεσε με τη δική του εμπειρία. Οι φωνές μου επιτρέπουν να ακούσω την ενέργεια της ομάδας. Τα πινακάκια μου επιτρέπουν να δω ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ.

Συχνά ακούω την ερώτηση:

— Δεν πρέπει κάποιες φορές όλοι να κάνουν το ίδιο πράγμα;

Φυσικά και πρέπει. Όταν τραγουδούν όλοι το ίδιο τραγούδι, όταν διαβάζουν το ίδιο κείμενο ή όταν παίζουν το ίδιο παιχνίδι, δημιουργείται ένα όμορφο αίσθημα ομάδας και σύνδεσης. Η εμπειρία αυτή έχει αξία και τη χρησιμοποιώ κι εγώ πάρα πολλές φορές.

Εκείνο όμως που με συναρπάζει περισσότερο είναι η στιγμή που όλοι συμμετέχουν ταυτόχρονα χωρίς να λένε ή να κάνουν το ίδιο πράγμα. Η στιγμή που ακούγονται δέκα διαφορετικές απαντήσεις, δέκα διαφορετικές προσωπικότητες, δέκα διαφορετικοί τρόποι να βλέπει κανείς τον κόσμο. Εκεί η τάξη παύει να είναι μια ομάδα παιδιών που εκτελεί την ίδια οδηγία και μετατρέπεται σε μια μικρή κοινωνία ανθρώπων που συνυπάρχουν.

Το παιδί δεν εξασκείται μόνο στη γλώσσα, στα μαθηματικά ή σε οποιοδήποτε γνωστικό αντικείμενο διδάσκεται. Ο άνθρωπος διαμορφώνει την εικόνα που έχει για τον εαυτό του συγκρίνοντας τις σκέψεις και τις αντιδράσεις του με των άλλων ανθρώπων. Όταν λοιπόν ένα παιδί ακούει γύρω του δέκα διαφορετικές απαντήσεις, δεν μαθαίνει μόνο Αγγλικά, λεξιλόγιο ή κατανόηση κειμένου. Μαθαίνει ότι μπορεί να σκέφτεται διαφορετικά χωρίς να είναι λάθος. Και αυτό είναι ένα μάθημα που συχνά το συνοδεύει πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε λέξη του βιβλίου.

Με αυτήν την τεχνική λοιπόν, το παιδί εξασκείται στο

• να έχει φωνή,
  

• να εκφράζει προτιμήσεις,
  

• να ακούει τον εαυτό του να μιλάει,
  

• να αντιλαμβάνεται ότι η σκέψη του έχει θέση μέσα στην ομάδα
  

• και ότι η διαφορετικότητά του δεν αποτελεί πρόβλημα που πρέπει να διορθωθεί αλλά κομμάτι της εικόνας που αξίζει να υπάρχει.
  

Κάποιες φορές, δε θέλω η τάξη μου να είναι σιωπηλή σαν αίθουσα αναμονής. Θέλω να βουίζει σαν οικογενειακό τραπέζι Κυριακής, όπου όλοι έχουν κάτι να πουν, κανείς δεν περιμένει την άδεια να υπάρξει και η ζωή συμβαίνει παντού ταυτόχρονα.

Η μάθηση αποκτά μεγαλύτερο βάθος όταν η τάξη μοιάζει με τη ζωή, όταν πολλά διαφορετικά πράγματα συμβαίνουν ταυτόχρονα και όταν ο δάσκαλος δεν προσπαθεί να κάνει όλα τα παιδιά να κινούνται στον ίδιο ρυθμό, αλλά δημιουργεί έναν χώρο όπου πολλές διαφορετικές διαδρομές μπορούν να συναντηθούν, να ανταλλάξουν ιδέες και να μάθουν η μία από την άλλη.

Άλλωστε, κάθε φορά που ανοίγει η πόρτα της τάξης και τα παιδιά βγαίνουν έξω, ο κόσμος δεν τους ζητά να είναι ίδια. Τους ζητά να συνεργαστούν, να εκφραστούν, να ακούσουν, να σκεφτούν και να συνυπάρξουν με ανθρώπους διαφορετικούς από τα ίδια.

Εσείς τι πιστεύετε;

Μια καλή τάξη μοιάζει περισσότερο με

• μια αίθουσα αναμονής, όπου οι φωνές ακούγονται μία-μία,
  

• ή με ένα οικογενειακό τραπέζι Κυριακής, όπου όλοι έχουν κάτι να πουν, όλοι συμμετέχουν και η ζωή συμβαίνει παντού ταυτόχρονα
  

• ή και τα 2 μαζί να εναλλάσσονται ανάλογα τον στόχο της στιγμής;