Από έναν δράκο… σε ένα ολόκληρο μάθημα!

Υπάρχουν φορές που ανοίγουμε το βιβλίο, ανακοινώνουμε τη σελίδα, ζητάμε από τα παιδιά να κοιτάξουν την εικόνα και αρχίζουμε αμέσως να εξηγούμε τι πρόκειται να διαβάσουμε. Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί μερικά παιδιά μάς κοιτούν χωρίς πραγματική περιέργεια, γιατί απαντούν μόνο όταν τα ρωτήσουμε και γιατί το κείμενο μοιάζει περισσότερο με υποχρέωση παρά με κάτι που θέλουν να ανακαλύψουν.

Αυτή τη φορά θέλω να σας δείξω ένα μάθημα στο οποίο αποφάσισα να κάνω ακριβώς το αντίθετο από αυτό που κάνουμε συνήθως.

Για κείμενο δεν θα χρησιμοποιήσουμε μια σελίδα από coursebook. Θα χρησιμοποιήσουμε μια δική μου ανάρτηση στο Facebook – αλλά δεν θα σας τη δείξω ακόμη. Θα εμφανιστεί όταν έρθει η σωστή στιγμή μέσα στο μάθημα, γιατί αυτό είναι μέρος όλης της ιδέας.

Και να σας πω και κάτι ακόμη: όλη αυτή τη διαδικασία την έδειξα πρώτα, βήμα βήμα, στους καθηγητές του καναλιού μου στο FB.

Τους έβαλα να τη ζήσουν όπως ακριβώς θα τη ζούσαν οι μαθητές τους, χωρίς να ξέρουν εξαρχής πού θέλω να τους οδηγήσω. Μετά μάζεψα τις ερωτήσεις τους, τις παρατηρήσεις τους, το checklist και όλη τη διαδρομή και τα έφερα εδώ, σε αυτό το άρθρο.

Οπότε ουσιαστικά αυτό που θα διαβάσετε δεν είναι απλώς ένα lesson plan που σχεδιάστηκε στο χαρτί. Είναι ένα μάθημα που πρώτα δοκιμάστηκε πάνω σε πραγματικούς εκπαιδευτικούς και τώρα θα το ξεδιπλώσουμε από την αρχή μέχρι το τέλος.

• Δεν ξεκίνησα από το κείμενο.
  

• Δεν είπα ποιο ήταν το θέμα.
  

• Δεν έδωσα καμία πληροφορία.
  

• Έδειξα απλώς έναν δράκο.

Η πρώτη μου οδηγία ήταν πολύ απλή:

“Φαντάσου ότι μπαίνει η Μaria Montessori στο κανάλι μας. Και ανεβάζει έναν δράκο. Όχι αληθινό. Έναν χάρτινο. Κάνε μόνο μία ερώτηση γι’ αυτόν τον δράκο. Προσοχή όμως! Δεν επιτρέπεται να επαναλάβεις ερώτηση που έχει ήδη γράψει κάποιος άλλος.”

Ήθελα να προσπαθήσουν να βρουν μια ερώτηση διαφορετική, προσωπική, ίσως και λίγο απρόβλεπτη.

Γιατί ξεκινώ με ερώτηση και όχι με πληροφορία;

Επειδή, όταν δίνουμε πρώτοι όλες τις πληροφορίες, το μυαλό του μαθητή δεν χρειάζεται να ψάξει τίποτα. Όταν όμως εμφανίζεται μπροστά του κάτι που δεν γνωρίζει, δημιουργείται ένα μικρό κενό. Και αυτό το κενό ζητά να γεμίσει.

Η ερώτηση είναι η πρώτη ένδειξη ότι ο εγκέφαλος ξύπνησε.

Δείχνω, λοιπόν, τον δράκο χωρίς να πω ποιος είναι, από πού ήρθε, τι κρατάει ή γιατί βρίσκεται στο κανάλι μας.

Και περιμένω.

Αυτό το «περιμένω» είναι σημαντικό. Εμείς οι εκπαιδευτικοί συχνά φοβόμαστε τη σιωπή και σπεύδουμε να βοηθήσουμε, να δώσουμε ιδέες ή να προτείνουμε τις πρώτες ερωτήσεις. Όμως, αν μιλήσουμε εμείς αμέσως, οι μαθητές αρχίζουν να ακολουθούν τη δική μας σκέψη αντί να ανακαλύπτουν τη δική τους.

Μπορεί τα παιδιά, σε μια πραγματική τάξη, στην αρχή να πουν:

• What is his name?
  

• Can he fly?
  

• Where does he live?
  

Κι είναι απολύτως εντάξει.

Δεν διορθώνω τη δημιουργικότητά τους. Δεν τους λέω ότι η ερώτησή τους είναι απλή. Τους δίνω λίγο ακόμη χρόνο και τους προκαλώ:

Can you think of a question nobody else will ask?

Και κάπου εκεί αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος.

Βήμα 1:

Παράγουμε ερωτήσεις

Οι συμμετέχοντες έγραψαν στο κανάλι μου:

• Would you like to be my friend?
  

• Is he alone?
  

• What makes you smile?
  

• Can we play together?
  

• What is he protecting?
  

• What would happen if every fairy tale had only happy characters and no dragons?
  

• Can you brush your teeth without burning the brush?
  

Μία εικόνα δημιούργησε ερωτήσεις δηλαδή…

• για τη φιλία,
  

• τη μοναξιά,
  

• τον φόβο,
  

• το παιχνίδι,
  

• το χιούμορ,
  

• τη μάθηση,
  

• τα παραμύθια
  

• και την ίδια τη φύση της φαντασίας.
  

Και προσέξτε κάτι πολύ σημαντικό: κανείς δεν τους είπε να χρησιμοποιήσουν συγκεκριμένο γραμματικό φαινόμενο. Κανείς δεν τους μοίρασε μια άσκηση με question words. Κανείς δεν είπε: Use “would”, “can”, “is” or “what would happen if…”.

Η γλώσσα εμφανίστηκε επειδή πρώτα εμφανίστηκε μια σκέψη που ήθελαν να εκφράσουν.

Αυτό είναι αυθεντική παραγωγή λόγου.

Ο πίνακας αρχίζει να γεμίζει ερωτήσεις και τότε συμβαίνει κάτι υπέροχο. Τα παιδιά βλέπουν ότι ένα αντικείμενο δεν έχει μόνο μία ιστορία. Ο ίδιος δράκος έγινε

• για κάποιον φίλος,
  

• για κάποιον μικρό παιδί που ίσως είναι μόνο του,
  

• για κάποιον δάσκαλος,
  

• για κάποιον φύλακας ενός μυστικού
  

• και για κάποιον αφορμή για ένα αστείο με μια καμένη οδοντόβουρτσα.
  

Εδώ δεν βλέπουμε μόνο πόσα αγγλικά γνωρίζουν οι μαθητές. Βλέπουμε πού πηγαίνει το μυαλό τους. Ο ένας παρατηρεί, ο άλλος συνδέεται συναισθηματικά, ο τρίτος φαντάζεται ιστορίες, ο τέταρτος μεταφέρει την εικόνα σε μια πραγματική τάξη, ο πέμπτος χρησιμοποιεί χιούμορ.

Δεν χρειάζεται να πούμε ότι ένας τρόπος είναι καλύτερος από τον άλλον. Η αξία βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι διαφορετικοί άνθρωποι κοιτούν την ίδια εικόνα και βλέπουν διαφορετικά πράγματα.

Βήμα 2:

Ομαδοποιούμε όσα δημιουργήθηκαν

Το επόμενο βήμα δεν είναι να απαντήσουμε αμέσως στις ερωτήσεις. Πρώτα τις κοιτάζουμε. Μπορούμε να τις οργανώσουμε ανάλογα με το είδος της σκέψης που ενεργοποίησαν:

• Observation: Η ερώτηση ξεκίνησε από μια λεπτομέρεια της εικόνας;
  

• Empathy: Ο μαθητής ενδιαφέρθηκε για το πώς νιώθει ο χαρακτήρας;
  

• Relationship: Προσπάθησε να δημιουργήσει επαφή, φιλία ή συνεργασία;
  

• Curiosity: Αναζήτησε πληροφορίες;
  

• Imagination: Δημιούργησε κάτι που δεν φαίνεται στην εικόνα;
  

• Storytelling: Άνοιξε έναν δρόμο προς μια ιστορία;
  

• Learning connection: Συνέδεσε τον χαρακτήρα με τη μάθηση ή την τάξη;
  

• Humor: Έβαλε ένα αναπάντεχο και παιχνιδιάρικο στοιχείο;

Αυτό το checklist δεν είναι διαγωνισμός και δεν είναι ψυχολογικό τεστ. Δεν μας επιτρέπει να βάλουμε ετικέτες στα παιδιά λέγοντας ότι το ένα είναι «ο μαθητής της ενσυναίσθησης» και το άλλο «ο μαθητής της φαντασίας». Μας προσφέρει κάτι πολύ πιο χρήσιμο. Ένα μικρό στιγμιότυπο του τρόπου με τον οποίο σκέφτηκε ο κάθε μαθητής εκείνη τη στιγμή.

Μπορούμε επίσης να το χρησιμοποιήσουμε για να βοηθήσουμε την τάξη να διευρύνει τη σκέψη της.

Για παράδειγμα, αν οι περισσότερες ερωτήσεις είναι ερωτήσεις παρατήρησης, μπορούμε να πούμε:

• Can somebody ask a question that shows empathy?
  

Ή:

• Can you ask a question that could begin a story?
  

Έτσι δεν διδάσκουμε μόνο πώς σχηματίζεται μια ερώτηση στα αγγλικά. Διδάσκουμε ότι υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι να κοιτάζουμε το ίδιο πράγμα.

Βήμα 3:

Ο δράκος πρέπει τώρα να μας οδηγήσει στο κείμενο

Και τώρα έρχεται το σημείο που πολλοί εκπαιδευτικοί εύλογα θα ρωτήσουν:

-Ωραία όλα αυτά, αλλά εγώ έχω ένα συγκεκριμένο κείμενο να διδάξω. Πώς θα φτάσω εκεί;

Η απάντηση είναι ότι το αντικείμενο δεν αντικαθιστά το βιβλίο. Το αντικείμενο δημιουργεί έναν λόγο για να ανοίξουμε το βιβλίο. Στη δική μου περίπτωση, ο δράκος θα μπορούσε να με οδηγήσει στην ανάρτησή μου για τη Montessori και την άποψη της με την πραγματικότητα και τη φαντασία.

Μετά από όλες αυτές τις υπέροχες ερωτήσεις, θα μπορούσα να πω:

-Είδατε πόσες σκέψεις, συναισθήματα και ιστορίες προκάλεσε ένας δράκος; Κι όμως, υπήρχε μια μεγάλη παιδαγωγός που έδινε ιδιαίτερη έμφαση στην πραγματικότητα και αντιμετώπιζε με επιφύλαξη τη φαντασία στις μικρές ηλικίες. Γιατί άραγε;

[ Αυτή την ανάρτηση τη δημιούργησα για να έχω κείμενο για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα με τον δράκο.]

Και τώρα έχουμε έναν πραγματικό λόγο να διαβάσουμε. Δεν ανοίγουμε το κείμενο επειδή βρίσκεται στην επόμενη σελίδα. Το ανοίγουμε επειδή δημιουργήθηκε μια σύγκρουση: Μας βοήθησε ο δράκος να σκεφτούμε. Γιατί, λοιπόν, κάποιος θα προτιμούσε την πραγματικότητα;

Το κείμενο γίνεται μέρος μιας αναζήτησης.

Βήμα 4:

Δίνουμε αποστολή πριν από την ανάγνωση

Δεν λέω απλώς: Read the text. Δίνω μια ερώτηση που θα τους ακολουθεί όσο διαβάζουν:

Why did Montessori prefer reality?

ή:

Would Montessori approve of our dragon activity? Why or why not?

ή:

Can fantasy help children learn, or can it sometimes confuse them?

Τώρα τα παιδιά διαβάζουν για να πάρουν θέση. Ψάχνουν στοιχεία, εντοπίζουν επιχειρήματα και συγκρίνουν τις ιδέες του κειμένου με αυτό που μόλις βίωσαν. Η ανάγνωση αποκτά σκοπό.

Βήμα 5:

Επιστρέφουμε στον δράκο

Μετά το κείμενο δεν συνεχίζω αμέσως σε μία τυπική άσκηση κατανόησης. Επιστρέφω στον δράκο και στις αρχικές ερωτήσεις. Ρωτώ:

• Has the text changed the way you see the dragon?
  

• Would you ask him the same question now?
  

• Which question connects most strongly with the text?
  

• Do you agree with Montessori, or do you think imagination has an important place in learning?
  

Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος.

• Ξεκινήσαμε από μια εικόνα.
  

• Δημιουργήσαμε ερωτήσεις.
  

• Διαβάσαμε ένα κείμενο.
  

• Και επιστρέψαμε στην εικόνα με περισσότερη γνώση και πιο ώριμη σκέψη.
  

Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να τελειώσει το reading και να περάσουμε απλώς στην επόμενη άσκηση.

Βήμα 6:

Παράγουμε κάτι καινούριο

Στο τέλος θέλω οι μαθητές να δημιουργήσουν κάτι δικό τους. Ανάλογα με το επίπεδο και την ηλικία, μπορούν να:

• γράψουν ένα μικρό μήνυμα στη Montessori από την πλευρά του δράκου,
  

• δημιουργήσουν ένα debate με δύο ομάδες, Reality και Fantasy,
  

• γράψουν μια παράγραφο με τίτλο Why children need imagination,
  

• σχεδιάσουν το ιδανικό αντικείμενο που θα ξεκινούσε ένα μάθημα,
  

• γράψουν μια ιστορία στην οποία ο δράκος προσπαθεί να αποδείξει ότι μπορεί να διδάξει κάτι αληθινό,
  

• ή να ξαναγράψουν την πρώτη τους ερώτηση, τώρα που γνωρίζουν περισσότερα.
  

Η τελική παραγωγή δεν είναι άσχετη με το κείμενο. Είναι η προσωπική τους απάντηση σε αυτό.

Μπορώ να το κάνω με κάθε κείμενο;

Ναι, αλλά χρειάζεται να ξεκινήσουμε από το τέλος. Πριν διαλέξω το αντικείμενο, διαβάζω το κείμενο και αναρωτιέμαι:

• Ποια μεγάλη απορία κρύβεται εδώ μέσα;
  

Όχι ποια γραμματική έχει. Όχι ποιες άγνωστες λέξεις περιλαμβάνει.

• Ποια ερώτηση θα έκανε ένα παιδί να θέλει να το διαβάσει; Αν το κείμενο αφορά ένα ταξίδι, μπορώ να
  

  • εμφανίσω ένα σκισμένο εισιτήριο,
    

  • μια κλειδωμένη βαλίτσα
    

  • ή ένα διαβατήριο χωρίς φωτογραφία.
    

• Αν αφορά το περιβάλλον, μπορώ να δείξω
  

  • ένα πλαστικό αντικείμενο μέσα σε ένα βάζο με άμμο
    

  • ή ένα ξερό φύλλο τον χειμώνα.
    

• Αν αφορά μια ιστορική προσωπικότητα, μπορώ να φέρω
  

  • ένα γράμμα,
    

  • ένα παλιό κλειδί,
    

  • ένα μετάλλιο
    

  • ή μια φωτογραφία από την οποία λείπει ένα πρόσωπο.
    

• Αν αφορά τον σχολικό εκφοβισμό, μπορώ να δείξω ένα σκισμένο τετράδιο με μία μόνο φράση γραμμένη μέσα.
  

• Αν αφορά την τεχνολογία, μπορώ να δείξω ένα παλιό κινητό και να ρωτήσω ποιο μήνυμα δεν στάλθηκε ποτέ.
  

Το αντικείμενο χρειάζεται να έχει σύνδεση με το θέμα, αλλά δεν πρέπει να αποκαλύπτει ολόκληρο το κείμενο.

Χρειάζεται να αφήνει χώρο για ερωτήσεις.

Τι καλό κάνει όλο αυτό στα παιδιά;

✔️Πρώτα απ’ όλα, τους δίνει λόγο να μιλήσουν. Δεν παράγουν μια ερώτηση επειδή το βιβλίο έχει κενή γραμμή. Ρωτούν επειδή κάτι πραγματικά θέλουν να μάθουν.

✔️Έπειτα, τους δίνει λόγο να διαβάσουν. Το κείμενο δεν έρχεται σαν μια ξένη εργασία, αλλά σαν πιθανή πηγή απαντήσεων.

✔️Τα βοηθά επίσης να βλέπουν ότι η γλώσσα δεν είναι μόνο κανόνες, αλλά εργαλείο για να εκφράσουμε περιέργεια, φόβο, χιούμορ, ενδιαφέρον, αμφιβολία και φαντασία.

✔️Επιτρέπει ακόμη και στα παιδιά που δεν είναι γλωσσικά δυνατά να συμμετέχουν, γιατί μπορεί να έχουν μια εξαιρετική σκέψη ακόμη κι αν χρειάζονται βοήθεια για να την εκφράσουν στα αγγλικά.

✔️Καλλιεργεί την παρατήρηση, την ενσυναίσθηση, τη δημιουργική σκέψη και την ικανότητα να εξετάζουμε ένα θέμα από περισσότερες πλευρές.

✔️Και το πιο σημαντικό: μετακινεί τον μαθητή από τη θέση εκείνου που περιμένει την πληροφορία στη θέση εκείνου που αναζητά την πληροφορία.

Δεν ανοίγει απλώς ένα βιβλίο, αλλά μια υπόθεση που θέλει να ερευνήσει.

Η ουσία της μεθόδου

Δεν χρησιμοποιούμε έναν δράκο για να κάνουμε το μάθημα πιο χαριτωμένο. Δεν φέρνουμε ένα αντικείμενο μόνο για να περάσουν ευχάριστα τα πρώτα 5 λεπτά. Το αντικείμενο είναι η πόρτα. Οι ερωτήσεις είναι ο διάδρομος. Και το κείμενο είναι το μέρος στο οποίο φτάνουμε επειδή πλέον θέλουμε να μάθουμε τι υπάρχει εκεί.

Αντί, λοιπόν, να ξεκινήσουμε το επόμενο reading λέγοντας:

“Open your books on page 42…

δοκιμάστε να σκεφτείτε πρώτα:

Τι μπορώ να βάλω μπροστά τους ώστε να θέλουν μόνοι τους να ανοίξουν αυτή τη σελίδα;

Εκεί, για μένα, αρχίζει το πραγματικό μάθημα.

Καλό υπόλοιπο καλοκαιριού!

Και θυμηθείτε… Τον Σεπτέμβριο δεν χρειάζεται να μπείτε στην τάξη με όλες τις απαντήσεις. Μερικές φορές αρκεί να μπείτε… με τον σωστό δράκο.